Các loại thép làm nhà tiền chế chia thành bốn nhóm chính, gồm thép tổ hợp chữ I cho cột và kèo, thép hình cán nóng, xà gồ cán nguội chữ C hoặc Z và thép hộp cho công trình nhỏ. Người làm nhà thường chỉ được báo “dùng thép tốt” mà không biết mác thép, độ dày hay lớp mạ, nên rất khó so sánh hai bảng báo giá với nhau. Chọn sai loại thép hoặc nhận thép thiếu độ dày sẽ làm khung yếu đi và gỉ sớm, nhất là với công trình ở vùng ven biển. Apex ghi rõ mác thép, quy cách và lớp bảo vệ của từng cấu kiện trong dự toán để chủ đầu tư kiểm tra được ngay khi thép về công trình.
Các loại thép làm nhà tiền chế gồm những loại nào?
Xét theo cấu tạo nhà thép tiền chế, một công trình điển hình dùng thép tổ hợp chữ I cho cột và kèo, thép hình cán nóng cho dầm phụ và giằng, xà gồ chữ C hoặc Z cho mái và vách, cùng thép tấm làm bản mã. Mỗi nhóm đảm nhận một vai trò chịu lực khác nhau, vì vậy không có một loại thép nào “tốt nhất” cho cả công trình. Câu hỏi đúng là cấu kiện nào nên dùng loại thép nào, với mác thép và lớp bảo vệ ra sao.
Bảng dưới đây tổng hợp các loại thép làm nhà tiền chế theo từng cấu kiện, giúp bạn đối chiếu nhanh khi đọc bản vẽ hoặc bảng báo giá.
| Cấu kiện | Loại thép thường dùng | Mác thép phổ biến | Lớp bảo vệ thường gặp |
| Cột, kèo (khung chính) | Thép tổ hợp I, H hàn từ thép tấm, hoặc thép hình H cán nóng | SS400, Q345B / Q355B, A572 Gr50 | Sơn lót và sơn phủ epoxy |
| Xà gồ mái, xà gồ vách | Thép cán nguội chữ C, Z | Thép nền G350 đến G550, phổ biến loại G450 mạ Z275 | Mạ kẽm hoặc mạ nhôm kẽm |
| Giằng mái, giằng cột | Thép tròn đặc, thép góc V, cáp thép cường độ cao | Theo thiết kế của kỹ sư kết cấu | Sơn hoặc mạ kẽm |
| Liên kết khung | Bản mã từ thép tấm, bu-lông cường độ cao | Bản mã SS400, Q345B; bu-lông cấp bền 8.8 hoặc 10.9 | Sơn, mạ kẽm |
| Khung nhà tiền chế nhỏ | Thép hộp vuông, thép hộp chữ nhật | Theo tiêu chuẩn nhà sản xuất | Mạ kẽm hoặc sơn |
Thép tổ hợp chữ I cho cột và kèo
Thép tổ hợp là loại thép được cắt từ thép tấm rồi hàn bản bụng với hai bản cánh để tạo thành tiết diện chữ I theo kích thước thiết kế. Ưu điểm lớn nhất của cách làm này là chiều cao tiết diện có thể thay đổi dọc theo cấu kiện, chỗ chịu lực lớn thì làm cao, chỗ chịu lực nhỏ thì làm thấp. Nhờ đó, khung nhà nhịp 18 đến 36 m dùng ít thép hơn đáng kể so với việc dùng một cây thép hình cán sẵn có tiết diện không đổi.
Chiều cao tiết diện cột của nhà xưởng tiền chế được kỹ sư tính riêng cho từng công trình, tăng dần theo nhịp nhà và tải trọng. Các mối nối giữa cột và kèo thường dùng bu-lông cường độ cao cấp bền 8.8 hoặc 10.9, vì đây là vị trí chịu lực tập trung của cả khung.

Thép hình cán nóng cho dầm phụ và giằng
Thép hình cán nóng là thép được cán sẵn tại nhà máy thành các tiết diện cố định như H300, I250 hay U200, nên người mua chỉ việc chọn quy cách có sẵn. Loại thép này thường dùng cho dầm phụ, dầm sàn lửng và cột của nhà nhịp nhỏ, còn thép chữ U và thép góc V được dùng nhiều cho giằng và các kết cấu phụ trợ.
So với thép tổ hợp, thép hình cán nóng lắp nhanh hơn vì không cần hàn tổ hợp, nhưng lại nặng hơn khi nhịp nhà lớn. Lý do là tiết diện của thép hình không đổi suốt chiều dài, nên phải chọn theo vị trí chịu lực lớn nhất, kể cả ở những đoạn không cần đến.
Xà gồ thép chữ C và Z cho mái và vách
Xà gồ là những thanh thép nằm ngang đỡ tấm tôn mái và tôn vách, sau đó truyền toàn bộ tải trọng của mái về khung chính. Xà gồ phổ biến được làm từ thép mạ kẽm cán nguội có độ dày khoảng 1,2 đến 2,5 mm, đặt cách nhau khoảng 1 đến 1,5 m tùy tải trọng mái, chiều dài nhịp và loại tôn sử dụng.
Xà gồ chữ Z có ưu điểm là nối chồng được lên nhau tại vị trí kèo, nên chịu lực tốt hơn ở những nhà có nhiều bước cột liên tiếp. Giữa các xà gồ còn có thanh chống, tức các thanh nối ngang giúp xà gồ không bị lật khi chịu gió hoặc tải trọng lệch.
Thép hộp cho nhà tiền chế quy mô nhỏ
Thép hộp vuông hoặc chữ nhật phù hợp với nhà kho nhỏ, xưởng gia công tại nhà, gara hoặc nhà cấp 4 khung thép có nhịp ngắn. Loại thép này dễ mua, dễ cắt hàn và không cần xưởng gia công lớn, nên chi phí cho công trình nhỏ thường thấp hơn so với dùng thép tổ hợp.
Tuy vậy, thép hộp không phù hợp với nhà có nhịp lớn hoặc có cầu trục, vì tiết diện kín của thép hộp chịu uốn kém hiệu quả hơn tiết diện chữ I cùng khối lượng.
Các mác thép làm nhà tiền chế phổ biến hiện nay
Nhà tiền chế quy mô nhỏ và vừa thường dùng thép SS400, còn nhà xưởng nhịp lớn hoặc có cầu trục thường dùng thép cường độ cao Q345B hay A572 Gr50. Mác thép có thể hiểu đơn giản là “cấp độ chịu lực” của thép, được nhà sản xuất ghi trên chứng chỉ của từng lô hàng. Hai cây thép cùng kích thước nhưng khác mác thép sẽ chịu được tải trọng khác nhau, nên mác thép ảnh hưởng trực tiếp đến độ an toàn và khối lượng thép của cả công trình.
Để so sánh các mác thép, kỹ sư dựa vào giới hạn chảy, tức mức lực mà khi vượt qua thì thép bị cong vĩnh viễn và không trở lại hình dạng ban đầu. Giới hạn chảy được đo bằng đơn vị MPa, và con số càng cao thì thép càng khỏe. Việc chọn mác thép cho từng cấu kiện là kết quả tính toán của kỹ sư kết cấu theo TCVN 5575:2012, không phải lựa chọn theo cảm tính.
Thép SS400 cho nhà tiền chế nhỏ và vừa
SS400 là mác thép kết cấu theo tiêu chuẩn Nhật Bản, có giới hạn chảy khoảng 245 MPa và được dùng phổ biến nhất tại Việt Nam. Đây là thép cacbon thấp, tức là thép chứa ít cacbon nên mềm dẻo và dễ hàn hơn các loại thép cứng. Nhờ đặc điểm này, SS400 rất hợp với nhà kho và nhà xưởng nhỏ hoặc vừa, cũng như các chi tiết phụ như bản mã hay xà gồ.
Người mua hay hiểu nhầm rằng con số 400 trong tên SS400 nghĩa là thép này khỏe hơn Q345B. Thực tế, số 400 là giới hạn bền kéo, tức mức lực làm thép đứt hẳn. Còn số 345 của Q345B là giới hạn chảy, tức mức lực làm thép bắt đầu cong vĩnh viễn. Khi so trên cùng một thước đo là giới hạn chảy, SS400 chỉ đạt khoảng 245 MPa và thấp hơn Q345B khoảng 100 MPa.

Thép Q345B cho nhà xưởng nhịp lớn
Q345B là thép hợp kim thấp cường độ cao theo tiêu chuẩn Trung Quốc, có giới hạn chảy từ 345 MPa và khỏe hơn SS400 khoảng 40%. Thép này được bổ sung một lượng nhỏ mangan và silic nên chịu lực tốt hơn, nhưng vẫn giữ được độ dẻo và khả năng hàn ở mức tốt.
Lợi ích thực tế của Q345B là kỹ sư có thể dùng cột và kèo nhỏ hơn mà vẫn chịu được cùng một tải trọng. Ưu điểm này rõ nhất ở nhà xưởng nhịp lớn, tức nhà có khoảng cách giữa hai hàng cột rộng, vì tổng khối lượng thép giảm đáng kể. Nhà xưởng có cầu trục, tức hệ cẩu chạy trên ray để nâng hàng trong xưởng, cũng thường dùng loại thép này cho khung chính.
Bạn có thể gặp ký hiệu Q355B trên một số báo giá hoặc chứng chỉ, vì đây là tên mới của Q345B theo phiên bản tiêu chuẩn GB/T 1591-2018. Hai ký hiệu này thuộc cùng một nhóm thép, nên không cần lo lắng khi thấy chúng xuất hiện song song.
Thép A572 Gr50 theo tiêu chuẩn Mỹ
A572 Gr50 là mác thép cường độ cao theo tiêu chuẩn Mỹ, có giới hạn chảy từ 345 MPa và được xem là tương đương với Q345B. Mác thép này thường xuất hiện trong các dự án nhà xưởng được thiết kế theo tiêu chuẩn Mỹ, chẳng hạn công trình của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài yêu cầu theo hệ tiêu chuẩn này.
Khi bản vẽ ghi A572 Gr50 mà nhà thầu đề xuất dùng Q345B, hoặc ngược lại, hai mác thép này thường thay thế được cho nhau về sức chịu lực. Tuy vậy, mọi thay đổi mác thép vẫn cần kỹ sư thiết kế đồng ý bằng văn bản, vì yêu cầu chi tiết của hai bộ tiêu chuẩn không hoàn toàn giống nhau.
Lớp bảo vệ chống gỉ cho thép nhà tiền chế
Khung chính của nhà tiền chế thường làm từ thép đen rồi sơn chống gỉ, còn xà gồ dùng thép mạ kẽm hoặc mạ nhôm kẽm, riêng công trình ven biển nên cân nhắc mạ kẽm nhúng nóng. Thép đen là thép chưa được phủ lớp bảo vệ nào, có màu đen xám tự nhiên sau khi cán tại nhà máy. Khí hậu nóng ẩm ở miền Nam khiến thép trần gỉ rất nhanh, và thép bị gỉ sẽ mỏng dần đi làm giảm khả năng chịu lực của khung.
Vì vậy, khi so sánh các loại thép làm nhà tiền chế, lớp bảo vệ quan trọng không kém mác thép. Có ba cách bảo vệ thép phổ biến, và mỗi cách phù hợp với một loại cấu kiện hoặc một môi trường khác nhau.
Thép đen sơn epoxy cho khung chính
Sơn epoxy là cách bảo vệ có chi phí thấp nhất và được dùng cho hầu hết cột, kèo của nhà tiền chế hiện nay. Cấu kiện được làm sạch bề mặt tại xưởng, sau đó sơn một lớp lót chống gỉ rồi phủ thêm lớp sơn hoàn thiện bên ngoài. Độ bền của lớp sơn phụ thuộc nhiều vào khâu làm sạch, vì sơn lên bề mặt còn gỉ hoặc dầu mỡ sẽ nhanh bong tróc.
Các mối hàn và vết trầy xước trong lúc vận chuyển, lắp dựng cần được sơn dặm lại sau khi hoàn thiện khung. Đây thường là những vị trí gỉ xuất hiện đầu tiên nếu khâu thi công không được kiểm soát kỹ.
Thép mạ kẽm nhúng nóng cho công trình ven biển
Mạ kẽm nhúng nóng là cách nhúng cả cấu kiện thép vào bể kẽm nóng chảy, tạo ra lớp kẽm bám chắc trên toàn bộ bề mặt kể cả các góc khuất. Lớp kẽm này có cơ chế tự hy sinh, nghĩa là kẽm bị ăn mòn trước để phần thép bên trong được giữ nguyên lâu hơn.
Chi phí mạ kẽm nhúng nóng cao hơn sơn, đồng thời kích thước cấu kiện bị giới hạn bởi kích thước bể mạ. Vì vậy, cách này thường dùng cho công trình ven biển như Bà Rịa Vũng Tàu và Cần Giờ hoặc xưởng có hơi hóa chất, nơi lớp sơn thông thường xuống cấp rất nhanh.
Thép mạ kẽm và mạ nhôm kẽm dùng làm xà gồ
Xà gồ thường được cán từ thép đã mạ kẽm hoặc mạ hợp kim nhôm kẽm ngay tại nhà máy, nên không cần sơn thêm khi lắp đặt. Trên xà gồ đạt chuẩn thường in hai thông số như G450 Z275, và đây là hai con số người mua nên hiểu trước khi so sánh báo giá.
Con số G450 cho biết thép nền có cường độ khoảng 4.500 kg/cm². Con số Z275 cho biết lượng kẽm phủ trên bề mặt là 275 g/m² tính cho cả hai mặt, nên lượng mạ càng lớn thì xà gồ càng lâu gỉ. Xà gồ có lượng mạ thấp như Z80 rẻ hơn nhưng nhanh gỉ hơn, nên chỉ phù hợp với công trình tạm hoặc môi trường khô ráo.
Lượng mạ là thông số dễ bị cắt giảm để hạ giá mà mắt thường khó phát hiện, nên bạn nên yêu cầu nhà thầu ghi rõ trong báo giá. Mép cắt và lỗ khoan trên xà gồ là nơi lớp mạ bị hở, vì vậy cần xử lý chống gỉ tại các vị trí này sau khi thi công.
Nên chọn thép hộp hay thép hình làm khung nhà?
Thép hộp phù hợp với nhà kho và xưởng nhỏ có nhịp ngắn, còn nhà xưởng nhịp lớn hoặc có cầu trục nên dùng thép hình hay thép tổ hợp. Nhịp nhà là khoảng cách giữa hai hàng cột, và đây là yếu tố quyết định loại thép khung chính trước cả mác thép. Nhịp càng rộng thì cột và kèo càng phải chịu lực lớn, nên cần loại thép có hình dạng chịu uốn tốt hơn.
| Loại công trình | Đặc điểm nhịp | Khung chính nên dùng | Xà gồ | Chi phí thép tương đối |
| Nhà kho nhỏ, xưởng tại nhà, gara | Nhịp ngắn, không có cầu trục | Thép hộp hoặc thép hình nhỏ | Chữ C mạ kẽm | Thấp |
| Nhà xưởng nhỏ, cửa hàng | Nhịp vừa | Thép hình H cán nóng hoặc thép tổ hợp | Chữ C hoặc Z mạ kẽm | Trung bình |
| Nhà xưởng nhịp lớn, có cầu trục | Phổ biến từ 18 đến 36 m | Thép tổ hợp, mác cường độ cao | Chữ Z mạ kẽm nối chồng | Tối ưu nhờ giảm khối lượng thép |
Bài viết không đưa đơn giá thép theo kg, vì giá thép trên thị trường thay đổi theo từng tuần và phụ thuộc vào nguồn hàng. Thứ ảnh hưởng lớn nhất đến chi phí là khối lượng thép trên mỗi mét vuông sàn, và con số này tăng theo nhịp nhà, chiều cao và tải trọng mái. Bạn có thể tham khảo đơn giá thi công nhà tiền chế theo mét vuông để ước tính tổng chi phí cho công trình của mình.
Cách kiểm tra chất lượng thép khi nhận hàng
Chủ đầu tư nên kiểm tra bốn thứ khi thép về công trình, gồm chứng chỉ CO và CQ, mác thép ghi trên chứng chỉ, độ dày thực tế và chất lượng mối hàn hoặc lớp sơn. CO là giấy chứng nhận xuất xứ, còn CQ là giấy chứng nhận chất lượng do nhà sản xuất cấp cho từng lô thép. Dù dùng loại thép nào trong các loại thép làm nhà tiền chế kể trên, bạn đều có thể tự làm phần lớn các bước dưới đây với một chiếc thước kẹp và bản vẽ gia công.
- Đối chiếu CO và CQ với hợp đồng: Mác thép, tiêu chuẩn và quy cách trên chứng chỉ phải khớp với những gì ghi trong hợp đồng, vì đây là bằng chứng duy nhất cho thấy thép đúng loại đã cam kết.
- Đo độ dày thực tế: Dùng thước kẹp đo bản bụng, bản cánh của cột kèo và độ dày xà gồ, sau đó so với bản vẽ gia công để phát hiện thép bị mỏng hơn quy cách.
- Kiểm tra khối lượng theo mét dài. Cân thử một đoạn thép rồi so với bảng tra khối lượng của nhà sản xuất, vì thép thiếu độ dày sẽ nhẹ hơn đáng kể so với quy cách danh nghĩa.
- Đọc thông số in trên xà gồ: Xà gồ đúng chuẩn thường in mác thép nền và lượng mạ, ví dụ G450 Z275, nên bạn có thể đối chiếu ngay với báo giá.
- Quan sát mối hàn: Mối hàn đạt yêu cầu phải liền, đều, không rỗ khí, không nứt và đủ chiều cao theo bản vẽ.
- Đo độ dày lớp sơn: Nếu hợp đồng quy định độ dày sơn, hãy yêu cầu đơn vị thi công đo bằng máy đo chuyên dụng ngay tại công trình.
- Kiểm tra bề mặt và độ thẳng: Cấu kiện không được gỉ sâu, cong vênh hoặc móp méo do vận chuyển.
Câu hỏi thường gặp về thép làm nhà tiền chế
Phần này trả lời ba câu hỏi người làm nhà hay đặt ra nhất khi tìm hiểu các loại thép làm nhà tiền chế.
Nhà tiền chế dùng thép hộp có bền không?
Nhà tiền chế dùng thép hộp vẫn bền nếu nhịp nhà ngắn, tiết diện được tính đúng và lớp mạ hoặc lớp sơn được bảo vệ tốt. Thép hộp phù hợp với nhà kho nhỏ, xưởng gia công tại nhà hay gara, nhưng không nên dùng cho nhà xưởng nhịp lớn hoặc có cầu trục. Điểm yếu thường gặp của khung thép hộp là gỉ từ bên trong lòng hộp, vì vậy nên chọn thép hộp mạ kẽm và bịt kín các đầu hở sau khi lắp.
Thép Trung Quốc có dùng làm nhà tiền chế được không?
Thép nhập từ Trung Quốc vẫn dùng được nếu mác thép, tiêu chuẩn và chứng chỉ CQ đáp ứng đúng yêu cầu thiết kế. Chất lượng của thép phụ thuộc vào nhà máy sản xuất và lô hàng cụ thể nhiều hơn là quốc gia xuất xứ. Vì vậy, thay vì hỏi thép của nước nào, bạn nên yêu cầu chứng chỉ của từng lô và kiểm tra độ dày thực tế khi nhận hàng.
Khung thép nhà tiền chế dùng được bao nhiêu năm?
Khung thép nhà tiền chế được thiết kế đúng tiêu chuẩn có thể sử dụng trong nhiều thập kỷ, với điều kiện lớp bảo vệ chống gỉ được duy trì tốt. Tuổi thọ thực tế phụ thuộc nhiều vào môi trường xung quanh, chất lượng lớp sơn hoặc lớp mạ và việc bảo trì định kỳ. Công trình gần biển hoặc có hóa chất trong quá trình sản xuất cần kiểm tra và sơn lại thường xuyên hơn.
Cách nhanh nhất để chọn đúng loại thép là chuẩn bị sẵn diện tích, nhịp mong muốn, chiều cao, nhu cầu cầu trục và vị trí công trình trước khi hỏi báo giá. Với những thông tin này, kỹ sư có thể đề xuất loại thép khung chính, mác thép và lớp bảo vệ phù hợp ngay từ đầu, thay vì phải điều chỉnh nhiều lần.
Nếu bạn đang chuẩn bị làm nhà xưởng hoặc nhà tiền chế tại TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai, Long An hay Bà Rịa Vũng Tàu, đội kỹ sư Apex sẵn sàng tư vấn chọn thép cho công trình của bạn. Hãy gọi 0911894123 để nhận dự toán chi tiết trong vòng 24 giờ. Dịch vụ tư vấn và báo giá hoàn toàn miễn phí và không ràng buộc.
